Poniższy tekst jest moim tłumaczeniem artykułu autorstwa Formady Any Marley oraz Manuela de Querino. Prezentuje ciekawy punkt widzenia na temat najpopularniejszej chyba piosenki Capoeira.

Bardzo wiele informacji na temat historii i filozofii capoeira zostało zawarte w wersach wielu jej piosenek. Należy też pamiętać, że historia capoeira jest w nierozerwalny sposób połączona z historią samej Brazylii. Dlatego ważne jest, by od czasu do czasu zadać sobie pytanie o sens i znaczenie niektórych piosenek, ponieważ ich głównym zadaniem jest niesienie przekazu - czasem widocznego gołym okiem, a czasem konieczne jest dłuższe zastanowienie się nad jego sensem.

Zastanówmy się odrobinę na temat historycznej zawartości najpopularniejszej chyba piosenki capoeira - Parana E. Odnosi się ona do wojny z Paragwajem, ale o co chodziło w tej wojnie?

Trwała ona od 1865 przez 5 lat. W owym czasie Paragwaj był jedynym krajem ameryki łacińskiej, o którym można było powiedzieć, że jest niepodległy. Poza tym był krajem przemysłowo rozwiniętym - posiadał również fabryki broni i prochu. Nieużywane ziemie przekształcano w państwowe plantacje, na których zatrudnienie znalazł każdy, kto chciał pracować.

Paragwaj jako siła produkcyjna stawał się wielkim przeciwnikiem dla Wielkiej Brytanii. Z drugiej strony Brazylia i Argentyna chciały powiększyć swój obszar kosztem Paragwaju.

Iskrą, która spowodowała wybuch konfliktu było zerwanie stosunków dyplomatycznych z Brazylią 24 października 1864 przez prezydenta Paragwaju Solano Lopez'a. Aresztowano brazylijski statek Marques de Olinda i zaatakowano stan Mato Grosso, który wraz ze stanem Parana graniczy z Paragwajem.

W wojnie największe straty poniósł Paragwaj: z ponad 800 tysięcy mieszkańców przeżyło jedynie 194 tysiące. Po takim zwycięstwie Wielka Brytania znów była potęgą ekonomiczną w tym regionie, a Brazylia i Argentyna "uszczknęły" 140 000 kilometrów kwadratowych ziemi.

Ale co z niewolnikami? Jak zaangażowano ich do walki?

Biali w całkiem zrozumiały sposób nie chcieli znaleźć się na pierwszej linii walki, wymyślili więc prawo, że każdy czarny, który będzie walczyć i wróci żywy - uzyska wolność. Jedyne, czego nie przewidzieli to fakt, że większość czarnych wracała żywa!

Wielu niewolnikom udawała się ta sztuka dzięki Capoeira, ponieważ ówczesne pole walki różniło się od dzisiejszych teatrów działań militarnych - walka odbywała się głównie wręcz lub w bardzo bliskim kontakcie, ograniczone było użycie broni. Tak więc, podróżując w drodze powrotnej wzdłuż rzeki Parana, eks-niewolnicy śpiewali:

Vou dizer a minha mulher, Paraná
Capoeira que venceu, Paraná... [Venceu a guerra]
Paraná e, Paraná e, Paraná.
Ela quis bater pé firme, Paraná [Ela = a guerra]
Isso nao aconteceu, Paraná...

Powiem mojej żonie, Parana
Capoeira zwyciężyła (na wojnie), Parana...

Chciała (wojna) nas rozdeptać, Parana
To się jednak nie stało, Parana...

Pominąwszy wielką tragedię Paragwaju, sama wojna była momentem przełomowym dla niewolnictwa i dla samych niewolników. Z tego też powodu do dziś śpiewa się o tym zdarzeniu w ladainhas i corridos.

Z książki "Bahia Dni Starych" napisanej przez Manuela de Querino w 1916 roku:

Podczas wojny z Paragwajem rząd wykorzystywał spore ilości capoeiristów, wielu z nich było ochotnikami, którzy sami się zaciągneli. Ich zdolności na polu walki były bardzo przydatne, szczególnie podczas ataków. Dowodem na to może być atak oddziału zwanego "Zuavos Bahianos" podczas oblężenia fortu w Curuzu, gdzie rozbili Paragwajczyków i przejęli fort wieszając narodową flagę.