Dla Capoeiristów Berimbau to instrument wyjątkowy. Jogo de Capoeira może się obyć bez atabaque, bez pandeiro, ale nie ma prawdziwej gry Capoeira bez „muzycznego łuku”. Berimbau został wprowadzony do Capoeira w czasach niewolnictwa, by muzyka i rytm ukryły przed właścicielami niewolników prawdziwy sens ćwiczeń.

Jak powstaje Berimbau?

Prawdziwy Berimbau powstaje z Biriby, drzewa rosnącego w lasach Brazylii. Jego drewno jest bardzo mocne i elastyczne, dlatego instrument można do pewnego stopnia naciągać za pomocą stalowej struny.

Ucięty kij (verga) należy obrać z kory i wygładzić jego powierzchnię, a następnie po dobraniu odpowiedniej długości (ok. 1.5 ~1.7 metra) uciąć równo jego końce.

Kolejny krok to nacięcie grubszego, dolnego końca w taki sposób, by można było owinąć wokół niego pętlę struny (arami), która jest faktycznie drutem ze stali grubości ~1 mm wyciągniętym z wewnętrznej krawędzi opony samochodu osobowego.

Pozostała jeszcze do zmontowania cabaca, czyli „pudło rezonansowe” naszego Berimbau – dzięki niej słyszymy dźwięk instrumentu. Cabaca to owoc znanej w Polsce tykwy. Rośnie ona w różnych rozmiarach i kształtach. O ile zależy nam na kulistym kształcie cabaca, to jej wielkość w rozsądnych granicach możemy sobie dobrać sami – im większa będzie, tym niższy dźwięk wydawać będzie nasz instrument.

Wysuszona cabaca jest przecinana na jednym końcu w około jednej piątej długości i drążona, dzięki czemu powstają „usta” berimbau – otwór o średnicy 10-20 cm. Następnie przez dwa otwory w dnie przeplata się krótki sznureczek (rami), który utrzyma cabaca na właściwym miejscu.

Drugi koniec Berimbau zabezpiecza się kawałkiem skóry, która zapobiega wrzynaniu się struny w verga. Sam drut zakończony jest przywiązanym sznurkiem, dzięki czemu można napinać i rozpinać Berimbau kiedy tylko chcemy.

Jak napinać Berimbau?

Istnieje kilka technik napinania Berimbau. Najprostsza, dla osób o niezbyt dużej sile fizycznej to wsunięcie dolnego końca kija pomiędzy szeroko rozstawione nogi, dzięki czemu jedną ręką dociągając górny koniec kija wyginamy Berimbau dostatecznie, by drugą ręką zawiązać sznurek przy arami. Zakładamy cabaca i Berimbau już złożony :)

Jak trzymać Berimbau?

Zakładam, że czytelnik jest praworęczny lub preferuje grę na instrumencie prawą ręką. Sam Berimbau trzymamy w lewej dłoni, w prawej natomiast caxixi i baqueta – drewniany patyczek, uderzając nim w arami.

Samą verga trzymamy za pomocą palca serdecznego i środkowego, cały Berimbau podpieramy trzymając małym palcem za rami, kamień bądź monetę (dobrao) trzymamy między kciukiem i palcem wskazującym.

Jak grać na Berimbau?

Dźwięk z Berimbau wydobywa się uderzając drewnianym patyczkiem (baqueta) w strunę. Można zagrać trzy podstawowe dźwięki (nazewnictwo w języku polskim jest dość swobodne):

1. zbity - to najtrudniejszy dźwięk do uzyskania, wymaga doszlifowania technicznego, aby nie przypominał pozostałych dwóch. Zbity gra się przysuwając lekko dobrao do struny, ale tak, by jedynie jej dotykał, nie dociskamy go zbyt mocno. Uderzywszy baquetą powinniśmy usłyszeć metaliczny, bzyczący dźwięk

2. pełny - to „wysoki” dźwięk – podobnie jak przy zbitym przysuwamy dobrao do struny, ale dość mocno przyciskamy je do niej, dzięki czemu po uderzeniu baquetą uzyskujemy czysty, „mocny” ton

3. pusty - jest najprostszy do zagrania – dobrao zostaje odsunięte od struny i po prostu uderzamy baquetą w strunę, dzięki czemu uzyskujemy niższy od pozostałych ton

Oprócz tego możemy modulować dźwięk Berimbau przysuwając i odsuwając cabaca od brzucha. Generalnie robimy tak za każdym razem, gdy zagramy dźwięk „zbity”, przy „pełnym” i „pustym” odsuwamy instrument od brzucha.

Rytmy do gry na Berimbau

Nie sposób nauczyć się grać na Berimbau z nut lub czytając książkę, ale odrobina dodatkowej wiedzy może pomóc nauczyć się grać jeszcze lepiej. Oto najczęściej grane na Berimbau rytmy.

Mestre Suassuna grający na berimbau:

Rytmy berimbau, graduado Ramon, Capoeira Nago: